Mensen hebben niet een natuurlijke aanleg voor logica; ze hebben een natuurlijke aanlHersenseg voor verhalen.
Roger C. Schank, cognitief wetenschapper

In de afgelopen decennia is de kracht van het (vertelde) verhaal op grote schaal herontdekt.

  • Marketeers bereiken hun doelgroep met reclamespots op basis van korte verhaaltjes.
  • Politici maken hun boodschap concreet door verhalen te vertellen over gewone mensen.
  • Managers en communicatiespecialisten van succesvolle bedrijven houden zich bezig met vragen zoals: "Hoe vertellen we het verhaal van onze organisatie?".

In het onderwijs is er (nog) maar weinig aandacht voor het vertelde verhaal als didactisch middel. Toch is er genoeg recent onderzoek waaruit naar voren komt dat het vertelde verhaal een belangrijk didactisch middel is.

Wat gebeurt er bij het vertellen van een verhaal?

De hersenen van de luisteraars spiegelen de hersenen van de verteller

"Jij bent aan het vertellen en ik ben aan het luisteren, maar dat maakt niet zoveel uit voor wat er ondertussen in onze hersenen gebeurt."

Dat is de conclusie van een recente studie in de Proceedings of the National Academy of Sciences.

Onderzoekers Greg Stephens en Uri Hasson maakten hersenscans van een vrouw die uit haar hoofd een verhaal vertelde en 11 mensen die daarnaar luisterden. Ze vonden dat dezelfde gebieden in de hersenen bij verteller en luisteraars op dezelfde tijd activiteit vertoonden, een teken van een diepe connectie tussen verteller en luisteraar. [Bron]

Als een leerkracht een verhaal goed verteld, zet hij/zij alle gebieden in de hersenen van de luisteraars aan het werk. Waar luisteraars er misschien passief uit lijken te zien, zijn ze in hun hoofd net zo actief betrokken als de vertellende leerkracht.

De spanningsboog in het verhaal

Paul Zak, leider van het Center for Neuroeconomic Studies beschrijft en illustreert in

]

Zoals blijkt uit bovenstaande onderzoeken, zijn de menselijke hersenen er op ingericht om met verhalen te werken. Vertelde verhalen worden in de hersenen van de luisteraars 'gespiegeld', en de dramatische ontwikkeling (spanningsboog) van een verhaal zorgt dat het verhaal bij de luisteraar blijft hangen. Een verteld verhaal is dus vanuit de werking van de hersenen gezien een uiterst krachtig middel om informatie over te brengen.

Wat levert het inzetten van vertelde verhalen als didactisch middel op?

Hieronder worden drie wetenschappers geciteerd die vanuit hun onderzoek aangeven waarom het vertellen van verhalen belangrijk is.

Wetenschapper Kendall Haven

Na het inventariseren van honderden wetenschappelijke onderzoeken, concludeert wetenschapper Kendall Haven:

Onderzoek wijst uit dat als je wilt dat leerlingen (of mensen in het algemeen) nieuwe stof begrijpen (concepten, waarden, feitelijke informatie), je die informatie in de context van een verhaal moet plaatsen voor een beter begrip. Met verhalen geef je effectief les, omdat mensen die beter begrijpen, en de informatie dus beter blijft hangen.

Hij concludeert dit op basis van onderzoeken waaruit het volgende blijkt:

  • Verhalen roepen voorkennis op.
    Hierdoor kan de nieuwe stof aanhaken bij eerdere kennis/ervaringen van de leerling.
  • Verhalen leveren details
    De zintuiglijke informatie in verhalen (wat zie je, hoor je etc.) zorgt dat de leerlingen beter in staat zijn om mentale beelden te maken, waardoor de informatie beter opgeslagen wordt.
  • Verhalen bevorderen begrip
    De structuur van verhalen is / wordt voor leerlingen een bekende structuur, waardoor de informatie gemakkelijker verwerkt kan worden.

[Bron: Story Proof, Kendall Haven, p. 92 e.v.]

Cognitieve wetenschapper Mark Turner

Beschrijvende verbeelding - verhaal - is het fundamentele instrument van denken. Rationele capaciteiten zijn ervan afhankelijk. Het is ons belangrijkste middel om in de toekomst te kijken, om te voorspellen, om te plannen en om te verklaren. (...) Onze ervaringen, onze kennis en ons denken zijn voor het merendeel georganiseerd als verhalen.
cognitieve wetenschapper Mark Turner, in zijn boek 'The Literary Mind'

Als onze ervaringen, kennis en denken voor het merendeel georganiseerd zijn als verhalen, is het verhaal óók de manier die het beste bij mensen aansluit als het gaat om het overdragen van ervaringen, kennis en denken.

Professor John Geake

De universele respons van mensen op verhalen suggereert dat we al vanaf een jonge leeftijd beschikken over de neurale systemen om taal te gebruiken in de vorm van verhalen. (...) Het potentiële voordeel van het vertellen van verhalen is zo groot dat de Canadese onderwijskundige Kevin Egan de volgende aanbeveling doet: Verhalen zouden de basis moeten vormen van de pedagogiek in de klas, in het bijzonder wanneer er nieuwe onderwerpen geïntroduceerd worden bij een vak zoals rekenen of geschiedenis.
prof. John G. Geake, in zijn boek 'The Brain at School'

Conclusies

De informatie in dit artikel is natuurlijk beperkt. Toch is al snel duidelijk dat het vertelde verhaal een belangrijk didactisch middel is.

Moeten we dan weer terug naar 'de goede oude tijd' toen leerkrachten nog zo goed konden vertellen? Nee, natuurlijk niet. We moeten niet terug, we moeten vooruit! Gezien deze en andere recente inzichten over de werking van het brein, zou het inzetten van vertelde verhalen één van de belangrijkste didactische middelen binnen het onderwijs moeten zijn.

Het vertelde verhaal als didactisch middel: een moderne en krachtige manier om informatie over te brengen aan leerlingen.

Ebook Juffen en Meesters Onvergetelijke Verhalenvertellers

Gratis inspirerend ebook (13p.)

  • over onvergetelijke juffen en meesters
  • over onvergetelijke vertelde verhalen
  • en met een verhaal dat ook jij kunt vertellen in jouw klas

Voornaam

E-mailadres

Door het ebook aan te vragen abonneer je je ook gelijk op de gratis maandelijkse nieuwsbrief. Wil je die in de toekomst niet meer ontvangen dan kun je je eenvoudig afmelden.

Ga naar boven