schrijvenSchrijfonderwijs / Stellen

Een paar leerlingen schrijven alsof hun leven er van af hangt. Rode wangen, potloden die in het schrift krassen. Er komt nog net geen stoom uit hun oren.

Maar anderen staren voor zich uit en kijken gefrustreerd. Eentje staat op om uitgebreid zijn punt te gaan slijpen. Een ander zit met zijn gum te spelen.

Aan het eind van de les hebben sommigen meer dan twee kantjes volgeschreven. Bij anderen is het verplichte blaadje vol gekomen met veel bloed, zweet en groot schrijven.

Een verhaal schrijven is niet zo eenvoudig. Een heel aantal leerlingen komt niet op gang. En bij veel leerlingen mist het eindproduct structuur en opbouw. Ook in de hogere groepen van de basisschool kom je bij stelopdrachten nog veel 'En toen... en toen... en toen...'-constructies tegen.

Kan dat op een praktische, eenvoudige manier beter?

Wat kan het vertellen van verhalen bijdragen aan het oplossen van deze problemen? Hoe kun je op een praktische manier meer plezier bij de leerlingen en meer kwaliteit brengen in het schrijfonderwijs op de basisschool?

Mondelinge taal is voorwaarde voor Schriftelijke taal

In het taalonderwijs zijn de lessen 'Spreken en Luisteren' en de lessen 'Schrijven' vaak losgekoppeld van elkaar. Dat mag dan praktisch zijn, in de praktijk hebben die vaardigheden heel veel met elkaar te maken.

Taalontwikkeling begint thuis en op de basisschool bij het luisteren, om via het spreken uiteindelijk uit te komen bij het schrijven. Maar ook daarna geldt nog dat je niet kunt schrijven over waar je niet over kunt spreken. En je kunt niet spreken over waar je niet eerst naar geluisterd hebt. Luisteren, spreken en schrijven zijn activiteiten die elkaar aanvullen en versterken.

Dit is wat we willen dat de leerlingen leren bij schriftelijk taalonderwijs:

De leerlingen leren naar inhoud en vorm teksten te schrijven met verschillende functies, zoals: informeren, instrueren, overtuigen of plezier verschaffen.
Kerndoel 5, onderdeel van 'Schriftelijk Taalonderwijs'

Bij al deze tekstsoorten is het mogelijk om een mondelinge opdracht te bedenken waarin ze door te spreken oefenen voor het schrijven.

Een bekende en veel toegepaste aanpak om kinderen die vastlopen bij het schrijven van hun tekst te helpen, is hen te vragen om te vertellen wat ze zouden willen opschrijven. Hier zou veel meer gebruik van gemaakt kunnen worden binnen het taalonderwijs. Als kinderen eerst kunnen verwoorden wat ze willen opschrijven, helpt dat hen vaak bij het schrijven van de tekst.
Schrijfonderwijs: Van ondergeschoven kindje tot oogappel van het onderwijs? - T. Brouwer

Een Succesvolle Oriëntatie

Als je begint met het schrijven van een tekst, moet je wel een idee hebben waarover je gaat schrijven en voor welke doelgroep. Welke voorkennis heb je al over het onderwerp? Ben je enthousiast en beginnen de ideeën in je naar boven te komen?

Deze 'oriëntatie-fase', voor het schrijven zelf, is heel belangrijk. Leerlingen bij wie deze fase niet lukt, gaan voor zich uit zitten staren. Hoe moeten ze nu beginnen?

Of het nu over een gebeurtenis in de vakantie gaat, of een zelfverzonnen fantasieverhaal betreft, deze leerlingen hebben er vaak baat bij om even op gang geholpen te worden. Neem ze bij de hand en vertel het eerste stuk van hun verhaal zo beeldend mogelijk. Ze zullen zelf de plaatjes in hun hoofd maken en kunnen daarmee het verhaal verder afmaken.

Een Bekende Structuur

Teveel taalmethodes kiezen voor de opbouw van alle teksten voor de indeling 'begin, midden, slot'. Maar... zo zitten verhalen niet in elkaar. Een structuur die beter bij ons denken past is die van personages die plannen hebben of problemen tegenkomen.

In zijn boek 'Story Proof' beschrijft Kendall Haven een experiment dat hij uitvoerde bij oudere basisschoolleerlingen. Daarna gaf hij in een aantal klassen een workshop over de structuur van verhalen (personages, eigenschappen, plannen, problemen, ontwikkling, afloop etc.). De leerlingen uit deze klassen bleken na de workshop meetbaar beter te scoren op een gestandaardiseerde toets waarbij ze een tekst moesten schrijven. Hij concludeert: 'Leren hoe verhalen in elkaar zitten verbeterde de vaardigheden van de leerlingen zowel bij het schrijven van verhalen als het schrijven van informatieve teksten'.

3 Praktische Tips

Eerst vertellen, dan schrijven!

Voeg bij een stelopdracht voor het schrijven een oefening in waarbij leerlingen elkaar het verhaal vertellen wat ze in hun hoofd hebben. Tijdens het vertellen verwoorden ze het verhaal alvast en ontdekken ze vaak nog nieuwe dingen.

Dit kan in tweetallen, maar er zijn veel werkvormen die hiervoor geschikt zijn. Denk bijvoorbeeld aan de coöperatieve werkvorm 'Mix Tweetal Gesprek' (uitleg).

Vertel en geef ze een vliegende start!

Zie je dat sommige leerlingen het niet lukt om te starten? Vertel op een beeldende manier het begin van het verhaal. Als je hun ogen ziet glinsteren, laat ze het dan zelf afmaken.

Leer ze de structuur van verhalen aan!

Het vertellen van verhalen in de klas is een eenvoudige, effectieve manier om aan veel verschillende taalgebieden te werken. Door regelmatig een verhaal te vertellen zullen de leerlingen onbewust veel leren van de structuur van verhalen. Gebruik deze verhalen ook om met de leerlingen de structuur en essentiële elementen van verhalen zichtbaar te maken. Dit geeft hen een structuur, een kapstok voor hun eigen verhalen.

Tot slot

Heb je zelf suggesties of tips over hoe je leerlingen door vertellen beter kunt laten schrijven?

Ebook Juffen en Meesters Onvergetelijke Verhalenvertellers

Gratis inspirerend ebook (13p.)

  • over onvergetelijke juffen en meesters
  • over onvergetelijke vertelde verhalen
  • en met een verhaal dat ook jij kunt vertellen in jouw klas

Voornaam

E-mailadres

Door het ebook aan te vragen abonneer je je ook gelijk op de gratis maandelijkse nieuwsbrief. Wil je die in de toekomst niet meer ontvangen dan kun je je eenvoudig afmelden.

Ga naar boven