verhalen vertellen luisterenEen debat is een veelal verhit gesprek waarbij twee mensen tegen elkaar praten en naar zichzelf luisteren.
(Cees Buddingh)

Mensen, die veel en onbevangen luisteren, hebben ook het meest te vertellen.
(Godfried Bomans)

Goed kunnen luisteren is een ontzettend belangrijke vaardigheid op de basisschool. Is het tenslotte niet zo dat er van leerlingen de hele dag verwacht wordt dat ze luisteren? Naar de leerkracht, naar elkaar? Kun je die luistervaardigheid van leerlingen eigenlijk trainen, of verder ontwikkelen?

In dit artikel ga ik in op wat we op de basisschool van leerlingen verwachten m.b.t. luistervaardigheid. Daarna kijken we naar wat hoe belangrijk het is om goed te kunnen luisteren in de maatschappij. Tot slot kijken we naar hoe het vertellen van verhalen bij kan dragen aan het ontwikkelen van de luistervaardigheid van leerlingen.

Luisteren op de Basisschool

Referentieniveaus Basisonderwijs

1F (minimumniveau eind groep 8)
Kan luisteren naar eenvoudige teksten over alledaagse, concrete onderwerpen of over onderwerpen die aansluiten bij de leefwereld van de leerling.

1S/2F (streefniveau eind groep 8)
Kan luisteren naar teksten over alledaagse onderwerpen, onderwerpen die aansluiten bij de leefwereld van de leerling of die verder van de leerling afstaan.
(bron: http://www.leerlijnentaal.nl/page/252/luisteren.html)

Kerndoelen Mondeling onderwijs

Kerndoel 1
De leerlingen leren informatie te verwerven uit gesproken taal. Ze leren tevens die informatie, mondeling of schriftelijk, gestructureerd weer te geven.
(http://tule.slo.nl/Nederlands/F-L01.html)

Het verband tussen Mondelinge en Schriftelijke Taalvaardigheid

Luistervaardigheid valt veelal onder het onderdeel 'Spreken en Luisteren' binnen het taalonderwijs. Een onderdeel dat, zo blijkt uit onderzoeken, relatief weinig aandacht krijgt. Ook een onderdeel dat lastig te toetsen is met een gestandaardiseerde objectieve toets.

Toch kun je de mondelinge vaardigheden van leerlingen niet scheiden van de schriftelijke vaardigheden. Tussen de mondelinge en schriftelijke taalvaardigheden zit immers een wisselwerking:

Je kunt tenslotte niet in een taal schrijven, die je niet kunt spreken. En je kunt geen taal spreken, zolang je er niet naar kunt luisteren!

Luisteren naar taal voor ontwikkeling van de Verbeelding

Leerlingen komen al vanaf jonge leeftijd veel in aanraking met prentenboeken, films en programma's op televisie. Media waarin de beelden al aangeleverd worden, en die vrijwel geen beroep doen op hun eigen visuele verbeelding. Dit stimuleert hen niet om hun eigen beelden te maken, beelden die aansluiten bij hun eigen, interne belevingswereld.
Regelmatig luisteren naar verhalen (verteld of voorgelezen) helpt leerlingen met het ontwikkelen van hun eigen verbeeldingsvermogen. Als dit vermogen goed ontwikkeld is, zijn ze in de hele basisschool beter in staat om zich een eigen voorstelling te maken bij gesproken en geschreven taal. Het maken van een eigen voorstelling bij een tekst is bijvoorbeeld heel belangrijk bij begrijpend lezen (meer over deze verbeelding).

Concentratievermogen

Om te luisteren moet je je concentreren. Als je niet oplet, mis je de verhaallijn of essentiële informatie. Je concentreren is voor veel leerlingen nog niet zo gemakkelijk. Zeker niet omdat er in onze maatschappij heel veel prikkels op hen afkomen.

Toch vragen we op school van ze dat ze zich langdurig kunnen concentreren. We zijn er immers de afgelopen jaren achter gekomen dat 'multitasking' niet (of beperkt) werkt, maar dat we er juist bij gebaat zijn om ons langdurig op een taak te kunnen concentreren.

Als verhalenverteller merkte ik na optredens dat leerkrachten vaak verbaasd waren over hoe lang en geconcentreerd de leerlingen naar de verhalen geluisterd hadden. Soms wezen ze leerlingen aan, die normaal niet stil konden zitten, maar nu het meest gefocused geluisterd hadden. In de klas merk je dat leerlingen het prettig vinden om zich echt op hun taak te kunnen concentreren, er helemaal in te zitten.

Kun je beter worden in jezelf concentreren? Ja, natuurlijk. Elke spier die je oefent wordt sterker, en hoe meer je leerlingen leert om geconcentreerd te luisteren / werken, hoe beter ze dit ook zullen kunnen.

Als leerlingen beter kunnen luisteren en zich beter kunnen concentreren, zullen ze ook meer opnemen. Beter luisteren kun je oefenen, door het te doen. Het vertellen van een verhaal maakt het gemakkelijker voor leerlingen om te luisteren, en om hun concentratie erbij te houden.

HersensEen klas luisterende leerlingen is inactief!?

Binnen onderwijsland zijn er een heel aantal hardnekkige mythes. Één van de afgelopen tientallen jaren is dat de klassikale manier van onderwijs overbrengen, ineffectief is. Leerlingen zitten immers alleen maar te luisteren. En ze moeten niet luisteren, maar dóen!

Dit staat in sterk contrast met de ervaringen van hoeveel leerlingen oppikken van een goed verteld verhaal. Bijna allemaal kunnen ze de verhaallijn navertellen, en met verbazing heb ik geluisterd hoe sommigen je het verhaal weken later bijna letterlijk terugvertellen. In dit artikel kun je meer lezen over de enorme activiteit in het hoofd van leerlingen tijdens het luisteren naar een goed verhaal.

Luisteren in de Maatschappij

Luistervaardigheid is op school al belangrijk, maar in de maatschappij nog meer. Ik wil drie punten er uitlichten over het belang van luisteren.

Conflicten vermijden en oplossen

Als mensen eerst echt naar elkaar zouden luisteren, zouden er minder misverstanden in de communicatie zijn. Minder onnodige conflicten en meer begrip voor elkaar. Situaties hoeven niet te escaleren als mensen naar elkaar luisteren en zich inleven in de ander. Luisteren heeft dus ook sterk te maken met het inleven, het begrijpen van anderen. Bij het luisteren naar verhalen oefenen leerlingen hierin.

Het spreekt voor zich dat ook bij het oplossen van een conflict luisteren een essentiële vaardigheid is.

Focus, aandacht en werkhouding

Hoe beter je kunt focussen, hoe meer je je aandacht bij een presentatie kunt houden, hoe meer je er van oppikt. In je werk, maar ook bij bijvoorbeeld het luisteren naar een politiek debat, levert je dit een informatievoorsprong op.

Luisterend oor & Leiderschap

Om echt te luisteren schakel je bewust andere prikkels uit. Echt luisteren, letterlijk luisteren naar wat anderen zeggen, vraagt ongekend gerichte aandacht. Daardoor voélt de ander zich gehoord. Maatschappelijk werk, psychiatrie, praktische zorg; in deze beroepsvelden ontmoet je mensen die het nodig hebben dat er eerst echt naar ze geluisterd wordt. Maar ook als leider is het essentieel dat je goed kunt luisteren naar je werknemers / teamleden.

Beter leren luisteren door Verhalen Vertellen

Luisteren is dus enorm belangrijk. Zowel als vaardigheid op de basisschool, als in het echte leven. Leerlingen luisteren over het algemeen graag naar goed vertelde verhalen, en dat levert ze ook nog eens een hoop op.

Bij dat luisteren doe je als leerkracht een beroep op hun:

  • concentratie en aandacht
  • innerlijke verbeeldingsvermogen
  • inlevingsvermogen in personages (empathie)
  • kennis over verhaalstructuren
  • voorspellende vaardigheden
  • receptieve woordenschat

Door deze gebieden in leerlingen aan te spreken, worden ze er sterker in. Het simpele principe: hoe vaker je een spier gebruikt, hoe sterker deze wordt. Ongelooflijk, wat er allemaal aan activiteit gebeurt, terwijl kinderen zo stil lijken te luisteren!

Je kunt overigens het luisteren eenvoudig combineren met een spreekopdracht. Laat ze bijvoorbeeld in tweetallen een verhaal navertellen, een nieuwe einde bedenken of hun mening geven over een personage.

Conclusie

In dit artikel heb ik geprobeerd aan te geven hoe belangrijk een goede luistervaardigheid is, op de basisschool en daarbuiten. Het vertellen van verhalen doet een groot beroep op luisterdeelvaardigheden en is dan ook een uitstekende manier om de leerlingen zich hierin te laten ontwikkelen.

Ebook Juffen en Meesters Onvergetelijke Verhalenvertellers

Gratis inspirerend ebook (13p.)

  • over onvergetelijke juffen en meesters
  • over onvergetelijke vertelde verhalen
  • en met een verhaal dat ook jij kunt vertellen in jouw klas

Voornaam

E-mailadres

  • plus gratis een half jaar lang eens per maand een artikel over vertellen in het onderwijs
  • plus gratis eens per kwartaal mijn nieuwsbrief rondom vertellen in het onderwijs
Ga naar boven